Mawlid an-Nabi, letterlijk “de geboorte van de profeet”, is een islamitisch feest dat de geboorte van Mohammed herdenkt. In veel delen van de islamitische wereld wordt deze dag gevierd met feestelijke bijeenkomsten, religieuze lezingen, poëzie, en liefdadigheid. De datum valt op de 12e dag van de maand Rabi’ al-awwal in de islamitische kalender.
Toch is het feest allerminst onomstreden. Binnen de islam bestaan diepgaande verschillen over de vraag of Mawlid an-Nabi überhaupt gevierd zou mogen worden. Wat is de oorsprong, praktijk en controverse rond het feest — met ook aandacht voor parallellen met christelijke vieringen en kritische kanttekeningen over de ontwikkeling ervan.
Geen feest dat Mohammed zelf vierde
Het meest opvallende aan Mawlid an-Nabi is dat Mohammed zelf dit feest nooit vierde. Ook zijn metgezellen (de sahaba) noch de eerste generaties moslims deden iets vergelijkbaars. Pas eeuwen later duikt het feest voor het eerst op in schriftelijke bronnen. Volgens de meeste historici werd Mawlid pas in de 11e of 12e eeuw na Christus ingevoerd, ongeveer 500 jaar na Mohammeds dood.
De eersten die het vierden, waren waarschijnlijk de Fatimiden, een sjiitische dynastie in Egypte. Zij organiseerden publieke herdenkingen om hun gezag te legitimeren en om hun liefde voor de profeet te uiten. De festiviteiten werden vervolgens door soennitische groepen overgenomen, al bleef het onderwerp van discussie.
De oorsprong van Mawlid is dus historisch laat, niet gebaseerd op de Koran of op de soenna (de overgeleverde uitspraken en daden van Mohammed).
Theologische verdeeldheid: aanbidding of bid‘a (vernieuwing)?
De kern van het islamitische debat rond Mawlid ligt in de vraag: is deze herdenking toegestaan binnen de islam? Veel islamitische geleerden wijzen op het concept bid‘a — religieuze innovatie — en dat dit volgens Mohammed zelf streng werd afgekeurd.
In een bekende hadith zegt Mohammed:
“Elke nieuwigheid in religie is een dwaling, en elke dwaling leidt naar het vuur.”
(Sahih Muslim)
Volgens deze logica zouden religieuze feesten die niet expliciet zijn ingesteld door de profeet zelf, onder ongeoorloofde vernieuwing vallen. Salafistische en wahabitische stromingen, met name in Saoedi-Arabië, verwerpen Mawlid dan ook volledig. Zij beschouwen het als een vorm van afgoderij (shirk) of minstens als een gevaarlijke vermenging van religie met volksvroomheid.
Anderen, vooral in soefistische kringen, verdedigen de viering. Zij stellen dat het uitdrukken van liefde voor de profeet juist spiritueel waardevol is, zolang het gepaard gaat met het prijzen van God en het navolgen van de islamitische leer.
Uiterlijke pracht en rituele herhaling
In veel landen zoals Egypte, Pakistan, Indonesië en Marokko wordt Mawlid uitbundig gevierd. Mensen versieren straten, moskeeën en huizen met lichtjes, zingen lofzangen over Mohammed (qasa’id), delen zoetigheid uit en organiseren religieuze optochten. In sommige regio’s worden zelfs markten en kermisachtige evenementen rond het feest opgezet.
Kritische stemmen merken op dat deze vormen van viering sterk lijken op christelijke feestdagen zoals Kerstmis, met een mengeling van vroomheid en folklore. Sommige islamitische denkers hebben in de geschiedenis zelfs gesuggereerd dat de viering van Mawlid door moslims mede is ontstaan uit contact met christelijke gemeenschappen die de geboorte van Jezus vierden. Dat zou verklaren waarom Mawlid pas eeuwen na Mohammeds dood opdook, juist in regio’s waar christenen woonden.
Verering van Mohammed of afleiding van Allah?
Een ander punt van kritiek komt voort uit de centrale plaats die Mohammed in de Mawlid-rituelen inneemt. Veel poëzie en lofzangen gaan zo ver in hun beschrijvingen van Mohammeds zegeningen, dat het bijna op verering van een mens lijkt — iets wat in strikte islamitische theologie nadrukkelijk wordt afgewezen.
Sommige gezangen stellen dat het licht van Mohammed al bestond vóór de schepping, of dat hij tussenkomst kan bieden op de Dag des Oordeels. Zulke opvattingen zijn eigenlijk en vorm van shirk, het toekennen van goddelijke eigenschappen aan iemand anders dan Allah.