Er zijn ongeveer 2 miljard moslims op de wereld, waarvan iets meer dan een miljard in Nederland. Wat betekent de term moslim eigen en waar komt het vandaan?
Waar komt de term moslims vandaan?
Het Nederlandse woord moslim is ontleend aan het Arabische muslim (مسلم), dat de actieve participium is van het werkwoord aslama (أسلم), wat “zich onderwerpen (aan God)” betekent. Letterlijk is een moslim dus: “iemand die zich onderwerpt (aan God)”.
Oorspronkelijk dekte deze term een vrij universele lading: in de vroegste eeuwen bestempelde men ook joden en christenen als muslimūn, letterlijk “zij die zich onderwerpen aan God”, aangezien ze het monotheïsme deelden. In de loop der tijd verfijnde de betekenis zich: een moslim werd iemand die daadwerkelijk de islamitische geloofsbelijdenis (shahādah) uitsprak en het geloof Mohamed als profeet erkende .
Wordt iedereen “als moslim geboren”?
Een veelgehoorde islamitische bewering luidt: “Iedereen wordt als moslim geboren.” Dit is gebaseerd op een hadith in Sahih Muslim en Sahih Bukhari, waarin Mohammed zegt:
“Ieder kind wordt geboren op de fitrah, daarna maken zijn ouders hem tot jood, christen of zoroastriër.” (Sahih Muslim 2658a, Bukhari 4775)
De term fitrah wordt vaak vertaald als een soort aangeboren neiging tot islam – in sommige vertalingen zelfs expliciet als “geboren als moslim”.
Wat betekent dit precies?
Er zijn drie hoofdinterpretaties binnen de islam:
- Fitrah = islam → Iedereen is geboren als moslim, en afwijkingen daarvan zijn “vervormingen”.
- Fitrah = aanleg tot geloof in God → Een kind heeft natuurlijke neiging tot monotheïsme.
- Fitrah = morele onschuld → Het kind is zondeloos en beïnvloedbaar, niet per se moslim.
Het gebruik van deze hadith om religieus imperialisme te rechtvaardigen is dus reëel en problematisch. Hoewel sommige moslims het concept fitrah spiritueel en positief uitleggen, is het goed te beseffen dat het ook wordt gebruikt als basis voor claims van religieuze superioriteit.
- De claim dat iedereen als moslim wordt geboren is theologisch — niet historisch, cultureel of biologisch onderbouwd. Het is een geloofsstelling, geen universeel feit.
- Deze visie impliceert dat alle niet-moslims eigenlijk “misleide” moslims zijn. Dit sluit religieuze gelijkwaardigheid uit en is in strijd met het idee van religieuze pluraliteit of vrijheid van overtuiging.
- In extremistische stromingen wordt hieruit zelfs geconcludeerd dat het terugbrengen van mensen tot de ‘ware fitrah’ – met dwang – gerechtvaardigd is.
Moeten niet-moslims en afvalligen volgens de islam worden gedood?
In de islamitische traditie is het onderwerp afvalligheid (ridda) omgeven met geweld en controverse. Hoewel sommige moderne moslims benadrukken dat de Koran zegt “geen dwang in religie” (Soera 2:256), zijn er talloze hadith en klassieke wetscholen die het doden van afvalligen expliciet rechtvaardigen.
Wat zeggen de bronnen?
- Sahih Bukhari 6922: “Wie zijn religie verlaat, doodt hem.”
Deze uitspraak wordt aan Mohammed toegeschreven en staat in de meest gezaghebbende hadithcollectie. - Sahih Muslim 1676c: “Het is niet toegestaan om het bloed van een moslim te vergieten, behalve in drie gevallen: (…) degene die zijn religie verlaat en zich afscheidt van de gemeenschap.”
- Shariawetboeken, zoals die van al-Shafi’i, Maliki, Hanbali en Hanafi, bevatten bepalingen over het doden van afvalligen, meestal na een bedenktijd van drie dagen.
Wat betekent dit in de praktijk?
- In landen als Iran, Saudi-Arabië, Pakistan en Afghanistan staan zware straffen op afvalligheid, waaronder soms de doodstraf.
- In veel andere islamitische landen is afvalligheid nog steeds strafbaar, al wordt het niet altijd met de dood bestraft.
- Onder extremistische groepen (zoals ISIS, al-Qaeda of Boko Haram) wordt deze leer letterlijk en bruut toegepast — waarbij ook niet-moslims massaal worden uitgeroeid.
Niet alleen afvalligen, ook polytheïsten en “strijdende ongelovigen”
Bepaalde verzen in de Koran (zoals Soera 9:5, het zogeheten ‘zwaardvers’) hebben door de eeuwen heen gediend als religieuze rechtvaardiging voor geweld tegen niet-moslims:
“Wanneer de heilige maanden voorbij zijn, dood dan de polytheïsten waar je hen ook vindt…” (Koran 9:5)
Hoewel er geleerden zijn die stellen dat deze verzen contextgebonden zijn (bijvoorbeeld in oorlogssituaties), is het ook waar dat:
- Deze verzen vaak zonder context worden gebruikt in polemische en extremistische retoriek.
- Joden, christenen en atheïsten regelmatig zijn onderdrukt of vervolgd op basis van dergelijke teksten.
Wat zeggen joden en christenen?
Zowel het jodendom als het christendom hebben nooit de islamitische kijk op afvalligheid gedeeld. In het christendom is geloof een innerlijke zaak — afvalligheid wordt theologisch betreurd, maar niet met fysieke dood bestraft (zelfs niet in het orthodox-protestantisme). In de Hebreeuwse Bijbel staat nergens dat mensen gedood moeten worden om religieuze afvalligheid in de zin zoals de islam dat definieert.