Enkele tientallen jaren terug kon je nog regelmatig horen dat Jezus Christus geen daadwerkelijk historische persoon was. Men zei dan dat zijn bestaan was verzonnen. Onder historici – zowel gelovig als seculier – bestaat tegenwoordig brede consensus: Jezus van Nazareth heeft daadwerkelijk bestaan. Er zijn meerdere argumenten waardoor die brede consensus is ontstaan.
De geschriften van het Nieuwe Testament als historische bronnen
De geschriften van het Nieuwe Testament zijn vroege, gezaghebbende geschriften die direct geworteld zijn in de historische realiteit en afkomstig zijn van ooggetuigen of hun directe metgezellen.
De evangeliën
De vier evangeliën – Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes – beschrijven het leven, de woorden, de daden, de dood en de opstanding van Jezus. Ze zijn geschreven tussen ca. 60 en 100 na Christus, binnen één generatie na Jezus’ dood. Het Evangelie van Marcus wordt vaak gedateerd uiterlijk rond 65 na Christus, dus binnen drie decennia na de kruisiging.
Christelijke apologeten zoals William Lane Craig en Gary Habermas wijzen erop dat deze tijdsspanne uitzonderlijk kort is in vergelijking met andere antieke figuren, waarvan de biografieën vaak pas eeuwen later werden opgetekend. Bovendien wijzen zij op de aanwezigheid van vroege christelijke hymnes, uitspraken en geloofsbelijdenissen (zoals in 1 Korintiërs 15:3-8), die teruggaan tot binnen enkele jaren na de kruisiging. Deze “pre-paulijnse” tradities weerspiegelen een vroege en brede erkenning van Jezus als een historische persoon.
De brieven van Paulus
De brieven van Paulus zijn nog ouder dan de evangeliën. Ze dateren vanaf ongeveer 50 na Christus, dus slechts 20 jaar na Jezus’ dood. Paulus kende ooggetuigen zoals Petrus en Jakobus (de broer van Jezus). In Galaten 1:18-19 schrijft hij over zijn bezoek aan deze personen in Jeruzalem.
Dat Paulus verwijst naar Jezus als een historische persoon die leefde, predikte, werd gekruisigd en begraven, toont aan dat Jezus geen verzinsel of mythisch figuur was, maar iemand die echt in ruimte en tijd leefde.
Buitenbijbelse bronnen: niet-christelijke getuigen
Een sterk argument voor het bestaan van Jezus is dat ook schrijvers buiten het christendom over Hem spreken. Deze schrijvers hadden geen religieuze motivatie om Jezus’ bestaan te bevestigen, en hun getuigenissen worden juist daarom als bijzonder waardevol beschouwd.
Flavius Josephus (ca. 37–100 n.Chr.)
Josephus was een Joodse historicus die in dienst stond van de Romeinen. In zijn werk Antiquitates Judaicae (ca. 93 n.Chr.) verwijst hij op twee plekken naar Jezus. De bekendste passage staat in Boek 18, waarin hij schrijft:
“In die tijd leefde Jezus, een wijs man, als men hem al een man kan noemen. […] Hij was de Christus.”
Josephus was geen christen, maar erkende wel het bestaan van Jezus.
Tacitus (ca. 56–120 n.Chr.)
Tacitus, een Romeinse geschiedschrijver, verwijst in zijn Annalen (15.44) naar de christenen en hun leider “Christus”, die onder keizer Tiberius werd geëxecuteerd door de procurator Pontius Pilatus. Tacitus was duidelijk geen vriend van het christendom – hij beschrijft christenen als “hatelijk om hun wandaden” – maar zijn neutrale vermelding versterkt de historische geloofwaardigheid.
Suetonius, Plinius de Jongere en Lucianus
Andere Romeinse bronnen zoals Suetonius (ca. 69–122 n.Chr.) noemen “Chrestus” als bron van onrust onder de Joden in Rome. Plinius de Jongere schrijft in een brief aan keizer Trajanus (rond 112 n.Chr.) over christenen die Christus aanbidden als een god. Lucianus van Samosata, een satiricus uit de tweede eeuw, bespot christenen voor hun verering van “de gekruisigde wijsgeer”, wat wederom wijst op een historische figuur.
Deze onafhankelijke bronnen tonen aan dat Jezus algemeen werd erkend als een werkelijk bestaande persoon, zelfs door zijn tegenstanders.
De rol van ooggetuigen
De evangeliën en brieven van het Nieuwe Testament zijn geschreven door of op basis van ooggetuigen van Jezus’ leven en bediening. Lukas schrijft expliciet dat hij zijn evangelie baseert op gesprekken met “dienaren van het woord van het begin af aan” (Lucas 1:2). Johannes claimt zelf een ooggetuige te zijn van wat hij beschrijft (Johannes 21:24).
Een krachtig argument dat vaak wordt aangehaald, is dat de verhalen te vroeg verschenen om verzonnen te zijn. Ooggetuigen leefden nog en hadden de kans om de verhalen tegen te spreken. Bovendien bevatten de evangeliën details die wijzen op authenticiteit, zoals culturele gebruiken, namen, geografische correctheid en sociale structuren van de eerste-eeuwse Joodse samenleving.
De bereidheid van veel van deze ooggetuigen om te lijden en zelfs te sterven voor hun overtuiging, wordt ook vaak genoemd als indicatie dat ze geloofden in wat ze hadden gezien – niet in een verzinsel. Vrijwel alles discipelen, op Johannes na, stierven de marteldood voor hun getuigenis van het sterven en opstaan van Jezus.
Plaatsen en personen
Veel archeologische ontdekkingen bevestigen de plaatsen, personen en gebruiken die in het Nieuwe Testament worden genoemd:
- De stad Nazareth is archeologisch bevestigd als een nederzetting uit de eerste eeuw, in tegenstelling tot eerdere claims dat het niet bestond.
- De inscriptie van Pontius Pilatus, gevonden in Caesarea Maritima, bevestigt zijn rol als Romeins prefect in Judea.
- De synagoge in Kapernaüm, waar Jezus volgens de evangeliën predikte, is opgegraven.
- Het bestaan van Kajafas, de hogepriester, wordt bevestigd door een ossuarium (beenderkist) met zijn naam erop.
Deze vondsten ondersteunen de betrouwbaarheid van het Nieuwe Testament als bron over het leven in de tijd van Jezus en versterken indirect het bewijs voor zijn bestaan.
Consensus onder seculiere en niet-christelijke historici
Hoewel sommige populaire schrijvers of internettrollen het bestaan van Jezus betwisten, is er onder professionele historici vrijwel geen twijfel. Bart Ehrman, een agnost en criticus van het christelijk geloof, schrijft in zijn boek Did Jesus Exist?:
“Het idee dat Jezus nooit heeft bestaan is een moderne mythe. De bewijzen voor zijn bestaan zijn overvloedig.”
Andere historici zoals E.P. Sanders, Geza Vermes en John Dominic Crossan – geen van allen orthodox-christelijk – erkennen dat Jezus leefde, predikte, werd gekruisigd en een beweging startte die na zijn dood groeide.
De vraag of Jezus van Nazareth echt heeft bestaan, kan met overtuiging beantwoord worden met: ja. Zowel christelijke als niet-christelijke bronnen wijzen erop dat Jezus een historisch persoon was. De evangeliën, brieven van Paulus, buitenbijbelse Romeinse en Joodse teksten, ooggetuigenverslagen, archeologische ontdekkingen vormen samen een krachtig mozaïek van bewijs.
De historische Jezus en Mohammed
De argumenten voor het daadwerkelijk bestaan van Jezus worden des te overtuigender als we dat vergelijken met de argumenten voor het daadwerkelijk bestaan van Mohammed.